Neden sonuç ilişkisi korelasyondan nasıl ayrılır?
İki şeyin birlikte hareket etmesi, birinin diğerine yol açtığı anlamına gelmez.
Korelasyon nedir?
Korelasyon, iki değişkenin birlikte değişme eğilimini gösterir. Bu eğilim, yönü ve gücü hakkında bilgi verir ama nedenselliği kanıtlamaz.
Neden sonuç ilişkisi nedir?
Neden sonuç ilişkisinde bir değişkenin değişmesi, diğerinde doğrudan bir değişikliğe yol açar. Bunu göstermek için genellikle kontrollü bir karşılaştırma gerekir.
Ayrım nasıl yapılır?
Üçüncü bir değişkenin iki ölçümü de etkileyip etkilemediğine bakın. Zaman sırası ve alternatif açıklamalar da ayrımın önemli parçalarıdır.
İki olay birlikte görülebilir ama bağlantılı olmayabilir
Aynı anda ya da arka arkaya yaşanan iki olay, birbirinin nedeni olmak zorunda değildir. Bu durum, korelasyon ile nedensellik arasındaki farkın temelidir. Bir ilişki gördüğünüzde, arada üçüncü bir etken olup olmadığını düşünmek gerekir.
Zamansal sıra tek başına yeterli değildir
Neden bir sonuçtan önce gelmelidir, ama önce gelmek nedensellik için yeterli bir kanıt değildir. Örneğin bir kampanyadan sonra satışların arttığını görmek, artışın kampanyadan kaynaklandığını kesin olarak göstermez. Mevsimsellik ya da başka bir piyasa değişimi aynı sonucu üretebilir.
Karşı olgusal soru sormak
Bir nedenin gerçekten etkili olup olmadığını sınamanın yollarından biri, neden olmasaydı ne olurdu sorusunu sormaktır. Bu soruya makul bir cevap verebiliyorsanız, neden-sonuç ilişkisi daha güçlü bir zemine oturur. Cevap belirsizse, iddia da belirsiz kalır.
Deney ile gözlem arasındaki fark
Deneyde araştırmacı koşulları kendisi değiştirir ve diğer etkenleri sabit tutmaya çalışır. Gözlemsel veride ise hangi kişilerin hangi koşula girdiğini seçen etkenler sonucu etkileyebilir. Bu nedenle gözlemsel bir çalışmadan nedensel bir sonuç çıkarırken daha temkinli olunmalıdır.